سکه های نرسه دوران ساسانی

مجموعه: تاریخ و تمدن, فرهنگ و هنر , تاریخ تعداد بازدید: 206 تاریخ : ۱۴ دی ۱۳۹۲

 

سکه های نرسه دوران ساسانی

بی گمان سکه های نرسه ساسانی بازتابی از فرهنگ، هنر، مذهب، خط و زبان این دوره را نشان می دهند. از این رو با ژرف اندیشی می توان بسی از زوایای تاریک و مبهم رویدادهای تاریخی گذشته را واضح و روشن نمود. پس بی گمان یکی از منابع بسیار ارزنده و مهم در تاریخ ساسانی سکه های آن دوره هستند. خط مورد استفاده در سکه های ساسانی در آغاز خط پهلوی کتیبه ای و در اواخر این دوره به خط پهلوی کتابی نزدیکتر می شود. علاوه بر آن در خط سکه های ساسانی هزوارش نیز به کار رفته است.

نرسه یا نرسی پسر شاپور اول پس از سال ها مبارزه و کشمکش بر علیه هرمزد اول، بهرام اول و بهرام دوم و برکنار کردن برادرزاده خود بهرام سوم سرانجام به سال 293 میلادی بر تخت شاهنشاهی ایران نشست و تا سال 302 میلادی حکومت کرد.

در طی سالیان متمادی که نرسی مشغول مبارزه برای کسب قدرت بود به ضرب سکه اقدام نمود. این سکه ها فاقد نشانه و تاج شاهی هستند و تنها عبارت ( مزدسن نرسه شاه ) بر روی آن ها به چشم می خورد. گمان می شود ضرب اینگونه سکه ها به اواخر سال های 80 و اوایل سال های 90 سده سوم میلادی بر می گردد. نرسی در دوران پادشاهی خود دو نوع  سکه ضرب کرد. در نوع اول در روی سکه تصویر نیم رخ راست شاه در حالی نمایان است که تاجی که شبیه کلاه کوچکی بوده که گوی بزرگی در بالای آن دیده می شود که گرداگرد آن مروارید نشان است و از پایین گوی یک جفت  نوار کوچک رو به طرف بالا در حال اهتزاز است. روی تاج نیز مروارید نشان است. در پشت سر شاه نیز یک جفت نوار بلند مواج رو به طرف بالا در حال اهتزاز است.  شاه موهای مجعدش را پشت سر جمع کرده و سبیل بلند و ریش مجعدی دارد که در پایین به وسیله ی جواهری گل مانند تزیین شده است. شاه همچنین  گردنبندی که از یک ردیف مروارید درشت درست شده بر گردن وگوشواره ای که به شکل مروارید درشتی است به گوش دارد. حاشیه ی لباس شاه جواهر نشان است. در پشت سر شاه یعنی در سمت چپ سکه سه مروارید درشت نمایان است. دور سکه یک دایره زنجیر مانند نقش شده است. در پشت سکه آتشدانی با شعله های فروزان آتش در میان آن نمایان است. دو نگهبان آتش در طرفین آتشدان ایستاده اند که احتمالا" تصویر سمت راست متعلق به اهورا مزدا و تصویر سمت چپ مربوط به نرسی است. نگهبانی که در طرف راست آتشدان ایستاده در حالی که چوبی را به طرف آتش گرفته شمشیرش به کمرش آویزان است؛ موهایش در پشت سر جمع شده و تاجی کنگره دار بر سر دارد.  . نگهبانی  که در سمت چپ آتشدان ایستاده شمشیرش را به موازات شعله های آتش گرفته و تاجی که از گوی بزرگی تشکیل شده بر سر دارد. لباس نگهبانان آتش متشکل از پیراهن و  شلوار گشادی است که بلندی آن تا روی قوزک پا ی شان است.

پایه آتشدان دو طبقه و محل افروختن آتش سه طبقه داردکه طبقه سوم آن مزین به یک ردیف مروارید است؛ ستون آتشدان با پایه ی آن هم عرض بوده و دور آن نواری بسته شده و از دو طرف رو به پایین آویزان است.. نگهبانی که در طرف راست آتشدان ایستاده در حالی که چوبی را به طرف آتش گرفته شمشیرش به کمرش آویزان است؛ موهایش در پشت سر جمع شده و تاجی کنگره دار بر سر دارد.  . نگهبانی  که در سمت چپ آتشدان ایستاده شمشیرش را به موازات شعله های آتش گرفته و تاجی که از گوی بزرگی تشکیل شده بر سر دارد. لباس نگهبانان آتش متشکل از پیراهن و  شلوار گشادی است که بلندی آن تا روی قوزک پا ی شان است.   

روي سكه، کتیبه ای با این مضمون " خداوندگار مزداپرست نرسه شاهنشاه ایران " از سمت چپ گوی یعنی از پشت سر شاه آغاز شده و در سمت راست گوی به اتمام رسیده و گرداگرد سکه در خلاف جهت عقربه های ساعت نوشته شده است.

ترجمه:

خداوندگار مزداپرست نرسه شاهنشاه ایران

در نوع دوم سکه های ضرب شده توسط نرسی در روی سکه نیمرخ راست شاه با تاجی نمایان است که در بالای آن گوی بزرگی قرار دارد که گرداگرد آن مزین به یک ردیف مروارید است و تزییناتی مشابه به شاخه های درخت خرما بر روی تاج دیده می شود. در پشت سر شاه دو نوار مواج از زیر تاج بیرون زده و رو به طرف بالا در حال اهتزازاست. در گونه ای از این سکه ها گیسوان شاه در دو دسته بافته شده سه تایی و چهار تایی تزیین شده و بر روی شانه و در پشت سر شاه قرار گرفته است. شاه گردنبندی بر گردن و گوشواره ای بر گوش دارد. در پشت سکه تصویر آتشدان با شعله های برافروخته آتش و تصویر اهورامزدا و شاه در سمت راست و چپ آتشدان نمایان است. پوشش لباس آنان مشابه پوشش لباس اهورا مزدا و نرسی در پشت سکه های نوع اول است. تفاوت نقوش پشت سکه های نوع دوم با پشت سکه های نوع اول در این است که در پشت این سکه ها در دوطرف آتشدان دو علامت که احتمالا" نماد شهریاری و ولیعهدی است دیده می شود.  نشانه ی و علامت ولیعهدی که به صورت  در سمت چپ آتشدان و نماد و نشانه  شهریاری که به صورت  در شمت راست آتشدان هویدا هستند.  در نمونه ای که شاه موهایش دو دسته است در پشت سکه دور ستون آتشدان نواری بسته شده و از دو طرف آویزان است و سه نقطه بر روی ستون دیده می شود.

      

گزارش مختصر كتيبه:

2-1) روي سكه: از سمت چپ گوی تاج نرسه آغاز شده و گرداگرد روی سکه در خلاف جهت عقربه های ساعت نوشته شده و در سمت راست گوی تاج به اتمام رسیده است.

2-2) پشت سكه: سمت راست سکه نام نرسه و سمت چپ سکه کلمه آتش در خلاف جهت عقربه های ساعت نوشته شده است.

ترجمه کتیبه نقر شده بر روی سکه:

خداوندگار مزداپرست نرسه شاهنشاه ایران و انیران که چهر از یزدان (دارد).

در گونه ای دیگراز این نوع سکه های نرسی، گیسوان شاه به صورت یک دسته بافته شده هفت تایی تزیین شده شده است و بقیه تزیینات و ویژگی های پشت و روی سکه مشابه تزیینات و ویژگی سکه های نوع دوم است.
 


سخنران دکتر آزاده حیدرپور – عضو هیات علمی پژوهشکده زبان شناسی، کتیبه ها و متون

26 آذر 1392
 

منبع : richt.ir

مطالب مرتبط

نظر شما !!!

نظر شما برای “سکه های نرسه دوران ساسانی”

  1. جدیدترین اخبار
  2. پربیننده ترین اخبار
قالب تفریحی